Podstawy prawa — co trzeba wiedzieć. Rada Ministrów
Poświęciliśmy czas parlamentowi, komisjom sejmowym oraz Prezydentowi Rzeczypospolitej Polskiej, teraz nadszedł moment, aby przyjrzeć się Radzie Ministrów.
Kompetencje Rady Ministrów
Rada Ministrów prowadzi politykę wewnętrzną i zagraniczną państwa oraz kieruje administracją rządową. Do zadań Rady należą też wszystkie sprawy polityki państwa, które nie zostały zastrzeżone dla innych organów państwowych i samorządu terytorialnego.
Wśród kompetencji Rady Ministrów należy zwrócić uwagę w szczególności na wydawanie rozporządzeń, uchwalanie projekt budżetu państwa, zapewnianie wykonania ustaw czy koordynację i kontrolę pracy organów administracji rządowej.
Skład Rady Ministrów i role ministrów
Rada Ministrów składa się z ministrów oraz Prezesa Rady Ministrów (premiera), który kieruje pracami rządu. Prezes Rady Ministrów nie tylko koordynuje i kontroluje pracę członków Rady Ministrów, ale jest także zwierzchnikiem służbowym pracowników administracji rządowej.
Ministrowie kierują określonymi działami administracji rządowej lub wypełniają zadania wyznaczone im przez Prezesa Rady Ministrów. Obecnie ustawa w katalogu działów administracji państwowej wymienia między innymi:
- administrację publiczną,
- budżet,
- energię,
- informatyzację,
- instytucje finansowe,
- obronę narodową,
- rolnictwo,
- sprawiedliwość,
- transport.
Minister a polityka rządu
To Prezes Rady Ministrów ustala w drodze rozporządzenia szczegółowy zakres działania ministra poprzez wskazanie działu lub działów, którymi będzie kierował określony minister.
Minister, aby dostosować do polityki ustalonej przez rząd działanie centralnych organów administracji rządowej, może wydawać kierownikom urzędów centralnych wiążące ich wytyczne i polecenia. Warto pamiętać, że minister, do którego należy sprawowanie nadzoru nad określonym urzędem centralnym, przedstawia sprawy dotyczące tego urzędu na posiedzeniu Rady Ministrów.
Rada Ministrów działa kolegialnie, zaś zgodnie z Ustawą o Radzie Ministrów członek Rady Ministrów (czyli na przykład minister odpowiedzialny za dział administracji rządowej – sprawiedliwość) realizuje politykę ustaloną przez Radę Ministrów oraz reprezentuje w swoich wystąpieniach stanowisko zgodne z ustaleniami przyjętymi przez Radę Ministrów.
Tworzenie rządu i wotum zaufania
To Prezydent Rzeczypospolitej desygnuje Prezesa Rady Ministrów (premiera), który proponuje skład Rady Ministrów. Następnie Prezydent powołuje premiera oraz pozostałych członków Rady Ministrów (ministrów) w ciągu 14 dni od dnia pierwszego posiedzenia Sejmu lub przyjęcia dymisji poprzedniej rządu.
W ciągu 14 dni od dnia powołania przez Prezydenta Rzeczypospolitej premier przedstawia Sejmowi program działania Rady Ministrów wraz z wnioskiem o udzielenie jej wotum zaufania. Uzyskanie wotum wymaga bezwzględnej większości głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów.
Nieudzielenie wotum zaufania i konsekwencje
Może się zdarzyć, że Prezydent nie powoła Rady Ministrów albo Sejm nie udzieli rządowi wotum zaufania. Co wtedy?
Wtedy Prezes Rady Ministrów oraz proponowani przez niego ministrowie są wybierani przez Sejm bezwzględną większością głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów. Tak wybrana przez Sejm Rada Ministrów powoływana jest przez Prezydenta, który odbiera przysięgę od jej członków.
W razie dalszego niepowołania Rady Ministrów Prezydent Rzeczypospolitej w ciągu 14 dni powołuje Prezesa Rady Ministrów oraz pozostałych członków Rady Ministrów oraz odbiera od nich przysięgę. Sejm w ciągu 14 dni od dnia powołania Rady Ministrów przez Prezydenta Rzeczypospolitej udziela jej wotum zaufania, jednak tym razem wystarczy do tego zwykła większość głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów!
Jeśli mimo tych prób wciąż nie udało się udzielić Radzie Ministrów wotum zaufania, to Prezydent musi skrócić kadencję Sejmu oraz zarządzić wybory. Być może po kolejnych wyborach uda się zebrać większość zdolną do utworzenia rządu.
Odpowiedzialność Rady Ministrów przed Sejmem
Na koniec warto przypomnieć, że członkowie Rady Ministrów ponoszą przed Sejmem solidarną odpowiedzialność za działalność Rady Ministrów. Sejm może praktycznie w każdym momencie wyrazić wotum nieufności Radzie Ministrów, a także poszczególnym ministrom.
Rada Ministrów jest kluczowym organem władzy wykonawczej, odpowiedzialnym za politykę państwa oraz kierowanie administracją rządową. Proces tworzenia rządu oraz uzyskanie wotum zaufania przez Sejm są ważnymi elementami demokratycznych zasad funkcjonowania państwa. Odpowiedzialność Rady Ministrów przed Sejmem sprawia, że członkowie rządu mają obowiązek dbać o interesy obywateli i realizować politykę zgodną z ustaleniami przyjętymi przez Radę Ministrów.
