Poznaj swoje prawa: Zasady prawa pracy
Czym jest zasada uprzywilejowania pracownika? Czy Kodeks pracy przewiduje zakaz dyskryminacji lub nakaz równego traktowania? Co oznacza zasada ryzyka pracodawcy?
Dzisiaj przyjrzymy się zasadom prawa pracy, które pełnią funkcję istotnych wskazówek interpretacyjnych przepisów, ale przede wszystkim wyrażają najważniejsze wartości, założenia i cele Kodeksu pracy. Dzięki temu łatwiej zrozumiemy większość regulacji dotyczących praw pracowniczych czy warunków zatrudnienia.
Zasada swobody nawiązania stosunku pracy
Zacznijmy od zasady swobody nawiązania stosunku pracy, która skodyfikowana jest w art. 11 Kodeksu pracy. Bez zgodnego oświadczenia woli dwóch stron, to znaczy pracownika oraz pracodawcy, nie może dojść do nawiązania stosunku pracy. Nie wolno zatem zobowiązywać pracownika do pozostawania w stosunku zatrudnienia wbrew jego woli! Od zasady swobody nawiązania stosunku pracy istnieją jednak wyjątki. Pracodawca zobowiązany jest do zatrudnienia inwalidy wojennego skierowanego przez urząd pracy czy pracownika przywróconego do pracy orzeczeniem sądu. Wyjątki ograniczają swobodę nawiązywania stosunku pracy, jednak realizują funkcję ochronną prawa pracy.
Równe traktowanie
Kodeks pracy przewiduje również zasady równego traktowania pracowników oraz zakazu dyskryminacji. Pracownicy znajdujący się w jednakowej sytuacji powinni być równo traktowani. Niedozwolona jest dyskryminacja ze względu na płeć, wiek, niepełnosprawność, rasę, religię, narodowość, przekonania polityczne, przynależność związkową, pochodzenie etniczne, wyznanie, orientację seksualną czy inne przesłanki.
Zasada uprzywilejowania
Jedną z najważniejszych zasad prawa pracy jest zasada uprzywilejowania pracownika. Zgodnie z art. 18 Kodeksu pracy postanowienia umów o pracę nie mogą być mniej korzystne dla pracownika niż przepisy prawa pracy. A jeśli niekorzystne zapisy w umowie się pojawią, to Kodeks pracy wprost stwierdza ich nieważność.
Zasada uprzywilejowania pracownika nie zabrania uregulowania umowy w sposób korzystniejszy dla pracownika niż przewiduje prawo pracy. Należy pamiętać, że Kodeks pracy określa minimum praw przysługujących pracownikom, które mogą zostać jednak umownie rozszerzone na korzyść osób zatrudnionych w reżimie prawa pracy.
Zasada ryzyka pracodawcy
Istotną zasadą prawa pracy, którą w dyskursie publicznym często się przywołuje, jest zasada ryzyka pracodawcy. Zgodnie z nią pracownik nie może bezpośrednio ponosić negatywnych konsekwencji działalności pracodawcy, ponieważ jest on zobowiązany tylko do starannego i sumiennego wykonywania pracy.
Ryzyko gospodarcze, techniczne, organizacyjne, osobowe czy socjalne spoczywa na pracodawcy! To pracodawca odpowiada za rezultaty ekonomiczne, wady organizacji pracy czy wypłatę świadczeń gwarancyjnych. Chociaż zasada ryzyka pracodawcy nie ma charakteru absolutnego, to jednak nie można dowolnie przerzucać odpowiedzialności na pracowników!
