Poznaj swoje prawa: Umowa o pracę
Umowa o pracę jest dokumentem zawartym między pracodawcą a pracownikiem. Jakie są jej rodzaje, co zawiera i jakie niesie korzyści?
Umowa o pracę jest podstawową formą zatrudnienia, która regulowana jest przez Kodeks pracy. Zapewnia pracownikom najwięcej korzyści i daje poczucie stabilności. Wśród gwarantowanych praw warto wymienić coroczny, płatny urlop wypoczynkowy, regulowany czas pracy, dodatkowe wynagrodzenie za nadgodziny, zwolnienie lekarskie, częściowe opłacanie składek ZUS przez pracodawcę czy urlopy okolicznościowe.
Każda umowa o pracę musi zawierać następujące informacje: określenie stron umowy (pracownik i pracodawca), rodzaj umowy, datę zawarcia, rodzaj wykonywanej pracy (stanowisko, funkcję itp.), miejsce wykonywanej pracy, wynagrodzenie za pracę, wymiar czasu pracy (pełny lub niepełny) oraz termin rozpoczęcia pracy.
Rodzaje umów o pracę
Wyróżniamy trzy rodzaje umowy o pracę: na okres próbny, czas nieokreślony i czas określony. Umowa na okres próbny pozwala sprawdzić kwalifikacje pracownika oraz jego możliwości do podjęcia określonej pracy, przy czym okres ten nie może przekroczyć 3 miesięcy. W przypadku umowy na czas nieokreślony pracownik ma gwarancję stabilnego zatrudnienia, z kolei umowa na czas określony wyznacza konkretny okres jej obowiązywania, przy czym ten sam pracodawca nie może jej zawierać na dłużej niż 33 miesiące — po tym czasie pracownik musi przejść na umowę na czas nieokreślony.
Wymiar czasu pracy może być pełny (cały etat) lub niepełny (część etatu). Pełny etat wynosi nie więcej niż 8 godzin na dobę i 40 godzin tygodniowo (przy pięciodniowym tygodniu pracy). W przypadku niepełnego wymiaru można wyróżnić następujące części etatu: ½ (4 godziny na dobę, 20 w tygodniu), ¼ (2 godziny na dobę, 10 w tygodniu), ¾ (6 godzin na dobę, 30 w tygodniu). Warto pamiętać, że pracownik ma prawo do co najmniej 11 godzin nieprzerwanego odpoczynku w ciągu doby i co najmniej 35 godzin w tygodniu.
Pracownik z umową o pracę może otrzymywać wynagrodzenie za czas niepracowania w kilku przypadkach: w trakcie urlopu wypoczynkowego i okolicznościowego (np. z okazji ślubu lub narodzin dziecka), choroby, pełnienia funkcji związkowych, szkolenia BHP lub przerwy (trwającej minimum 15 minut, jeśli dobowy wymiar pracy wynosi co najmniej 6 godzin).
Rozwiązanie umowy
Są cztery możliwości rozwiązania umowy o pracę: za porozumieniem stron, za wypowiedzeniem przez każdą ze stron z zachowaniem stosownych terminów, bez wypowiedzenia (zwolnienie dyscyplinarne za m.in. rażące naruszenie obowiązków, przestępstwo bądź przedłużającą się nieusprawiedliwioną nieobecność) oraz przez upływ wyznaczonego czasu (dotyczy umów na okres próbny oraz czas określony). Pracodawca nie może wypowiedzieć umowy pracownikowi, który jest na urlopie, jest w ciąży lub brakuje mu nie więcej niż 4 lata do emerytury.
Więcej szczegółów dotyczących wspomnianych zagadnień szukajcie w kolejnych postach z cyklu! Lewica Razem chce skończyć ze śmieciowym zatrudnieniem i zagwarantować dostęp do stabilnej umowy o pracę. W tym celu między innymi postuluje zwiększenie uprawnień Państwowej Inspekcji Pracy, która miałaby prawo do zmiany kontraktu cywilnoprawnego na umowę o pracę, kiedy to pracownik de facto pracuje jak na etacie. Warto pamiętać, że PIP jest organem kontroli nad przestrzeganiem prawa pracy, a obowiązujący Kodeks pracy jest po stronie pracowników.
