Poznaj swoje prawa: Kodeks pracy
Kodeks pracy określa prawa i obowiązki pracowników i pracodawców. Jaka jest jego historia, jak się zmieniał i co zawiera?
Kodeks pracy powstał 26 czerwca 1974 roku, a obowiązuje nieprzerwanie od 1 stycznia 1975 roku. W ciągu dekad jego zapisy wielokrotnie ulegały zmianom, ale jego podstawowa funkcja pozostała taka sama — reguluje relacje pomiędzy pracownikami a pracodawcami oraz określa warunki świadczenia pracy w Polsce.
Prawo pracy dopiero po II wojnie światowej stało się samodzielną gałęzią prawa w Polsce i Europie. Powstanie Kodeksu pracy w Polsce wiązało się z kwestiami ideologicznymi i politycznymi — w preambule mogliśmy przeczytać o „państwie ludu pracującego”, dla którego praca jest sprawą honoru, a poza tym inne kraje bloku wschodniego posiadały już własne akty prawne tego rodzaju.
Nowy Kodeks Pracy
Nowy Kodeks pracy unieważnił szereg dotychczasowych ustaw, które regulowały kwestie pracownicze — część z nich pochodziła jeszcze z okresu międzywojennego. Powstały w latach 70. Kodeks pracy, pomimo ideologicznej otoczki, nie odstawał swoim charakterem od przepisów obowiązujących ówcześnie w krajach zachodnich. Znalazły się w nim oryginalne rozwiązania, dzięki którym polski Kodeks pracy wyróżniał się na tle innych i został doceniony przez zagranicznych ekspertów. W Polsce nowy kodeks był żartobliwie określany jako „kawalec dobrej roboty” (od nazwiska ówczesnego ministra pracy Wincentego Kawalca).
Praca po transformacji ustrojowej
Zmiany ustrojowe po 1989 r. przyniosły sporo zmian w Kodeksie pracy. Przede wszystkim uchylono preambułę, a także dostosowano przepisy do nowych realiów gospodarki rynkowej. Od tego czasu Kodeks pracy był nowelizowany ponad 75 razy.
Obecnie Kodeks pracy podzielony jest na 15 działów, które regulują poszczególne zagadnienia związane z zatrudnieniem, zarobkami i organizacjami pracowniczymi. W sprawach, które nie są ujęte w Kodeksie pracy, zastosowanie mają przepisy Kodeksu cywilnego.
Kodeks pracy składa się z następujących działów: przepisy ogólne, stosunek pracy, wynagrodzenie za pracę i inne świadczenia, obowiązki pracodawcy i pracownika, odpowiedzialność materialna pracowników, czas pracy, urlopy pracownicze, uprawnienia pracowników związane z rodzicielstwem, zatrudnianie młodocianych, bezpieczeństwo i higiena pracy, układy zbiorowe pracy, rozpatrywanie sporów o roszczenia ze stosunku pracy, odpowiedzialność za wykroczenia przeciwko prawom pracownika, przedawnienie roszczeń, przepisy końcowe.
Kodeks pracy to około 150 stron obowiązkowej lektury. Warto znać swoje prawa i domagać się ich respektowania. W Lewicy Razem los pracowników stawiamy na pierwszym miejscu.
