Podstawy prawa — co trzeba wiedzieć. Rzecznik Praw Obywatelskich

Mówiliśmy już o wniosku o pomoc w ochronie swoich praw i wolności, składanym do Rzecznika Praw Obywatelskich, a teraz dokładniej przyjrzymy się działalności tego organu, który stoi na straży naszych praw. Poznajmy kompetencje Rzecznika Praw Obywatelskich!

Jak działa Rzecznik Praw Obywatelskich?

Rzecznik podejmuje czynności, jeżeli dowie się o okolicznościach wskazujących na naruszenie wolności i praw człowieka. Odpowiednie czynności może podjąć zarówno na wniosek obywateli lub ich organizacji, jak i z własnej inicjatywy.

Podejmujący sprawę Rzecznik może zwrócić się o zbadanie sprawy lub jej części do właściwych organów (na przykład prokuratury) czy nawet do Sejmu o zlecenie kontroli przez Najwyższą Izbę Kontroli.

Jeśli Rzecznik prowadzi postępowanie, to może zbadać (nawet bez uprzedzenia) każdą sprawę na miejscu, żądać złożenia wyjaśnień, przedstawienia akt każdej sprawy, domagać się przedłożenia informacji o stanie sprawy prowadzonej przez sądy, prokuraturę i inne organy ścigania, a także zlecać sporządzanie ekspertyz i opinii.

Badanie sprawy, a potem…?

Po zbadaniu sprawy Rzecznik może między innymi zwrócić się o wszczęcie postępowania administracyjnego, skierować wystąpienie do organu, w którego działalności stwierdził naruszenie wolności i praw człowieka, czy wystąpić z wnioskiem o uchylenie prawomocnego rozstrzygnięcia w postępowaniu w sprawach o wykroczenia.

W związku z rozpatrywanymi sprawami Rzecznik może także przedstawiać właściwym organom wnioski zmierzające do zapewnienia skutecznej ochrony wolności i praw człowieka oraz usprawnienia trybu załatwiania ich spraw.

Rzecznik może występować do właściwych organów z wnioskami o podjęcie inicjatywy ustawodawczej, zgłosić udział w postępowaniu przed Trybunałem Konstytucyjnym, a co jeszcze istotniejsze, złożyć wniosek o zbadanie sprawy przez Trybunał Konstytucyjny (m.in. sprawdzenie zgodności ustawy z Konstytucją).

Jak widać, Rzecznik Praw Obywatelskich dysponuje sporymi kompetencjami, które może skutecznie wykorzystywać celem ochrony naszych praw. 

Kto wybiera RPO?

Rzecznik Praw Obywatelskich jest powoływany przez Sejm za zgodą Senatu. Uchwałę Sejmu o powołaniu Rzecznika Marszałek Sejmu przesyła niezwłocznie Marszałkowi Senatu, zaś Senat podejmuje uchwałę w sprawie wyrażenia zgody na powołanie Rzecznika w ciągu miesiąca od dnia przekazania  uchwały.

Jeżeli Senat odmawia wyrażenia zgody na powołanie Rzecznika, Sejm powołuje na stanowisko Rzecznika inną osobę. Rzecznik pełni swoje obowiązki do czasu objęcia stanowiska przez następcę. Jak widzimy, aby wybrać Rzecznika Praw Obywatelskich, potrzebne jest współdziałanie obu izb parlamentu.

Kadencja Rzecznika trwa pięć lat, licząc od dnia złożenia ślubowania przed Sejmem. Warto zauważyć, że ta sama osoba nie może być Rzecznikiem Praw Obywatelskich więcej niż przez dwie kadencje!

Odwołanie rzecznika

Możliwe jest jednak także odwołanie Rzecznika. Sejm odwołuje go przed upływem okresu, na jaki został powołany, jeżeli między innymi stał się trwale niezdolny do pełnienia obowiązków na skutek choroby, zrzekł się wykonywania obowiązków czy sprzeniewierzył się ślubowaniu.

W przypadku, gdy Rzecznik złożył niezgodne z prawdą oświadczenie lustracyjne stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu, Sejm podejmuje uchwałę w sprawie odwołania Rzecznika na wniosek Marszałka Sejmu.

Na wniosek Marszałka Sejmu lub grupy co najmniej 35 posłów Rzecznik może być odwołany, gdy stał się trwale niezdolny do pełnienia obowiązków na skutek choroby albo sprzeniewierzył się ślubowaniu.

Gdy Rzecznik stał się trwale niezdolny do pełnienia obowiązków na skutek choroby albo sprzeniewierzył się ślubowaniu, odwoływany jest większością co najmniej 3/5 głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów!

 

Jeśli chcesz otrzymywać więcej takich treści i być na bieżąco z nowościami, zapisz się do mojego newslettera.